Տիեզերքի 4 հիմնարար ուժերը՝ մեր գոյության անտեսանելի հիմքերը
Մեր տիեզերքը կառավարվում է չորս հիմնարար ուժերով, որոնք ձևավորում են այն ամենը, ինչ մենք տեսնում և զգում ենք։
Ձգողականություն
Երբ խնձորը պոկվում է ծառից, այն ընկնում է գետնին։ Սա Նյուտոնի գրավիտացիոն օրենքի դրսևորումն է։ Սակայն ձգողականությունը միայն Երկրի վրա չէ, որ գործում է։ Այն պատասխանատու է մոլորակների պտույտի, աստղերի ձևավորման և գալակտիկաների կառուցվածքի համար։ «Այնշտայնի» ընդհանուր հարաբերականության տեսությունը ցույց տվեց, որ ձգողականությունը իրականում տարածա-ժամանակի ծռման արդյունք է։ Սև խոռոչները այս երևույթի ծայրահեղ օրինակն են։ 2015թ. առաջին անգամ գրանցվեցին գրավիտացիոն ալիքները, որոնք առաջացել էին երկու սև խոռոչների բախումից։
Պատկերը խորհրդանշում է՝ «Ձգողության օրենքը»
Էլեկտրամագնիսական ուժ
Մեր առօրյան լի է էլեկտրականության և մագնիսականության դրսևորումներով՝ սկսած հեռախոսներից մինչև լույսի ճառագայթները։ «Մաքսվելի» հավասարումների հիման վրա բացատրում է, թե ինչպես են փոխազդում լիցքավորված մասնիկները։ Էլեկտրամագնիսական ուժը պատասխանատու է քիմիական կապերի, մոլեկուլների կայունության և նյութի հատկությունների համար։ Լույսը նույնպես էլեկտրամագնիսական ալիք է։ Այս ուժի շնորհիվ են աշխատում մեր նյարդային համակարգը և ուղեղը՝ էլեկտրաքիմիական ազդակներով։
Ուժեղ միջուկային ուժ
Բնության «սոսինձը» Ատոմի միջուկում գործող ամենահզոր ուժն է։ Այն կապում է քվարկները՝ ձևավորելով պրոտոններ և նեյտրոններ։ Քվարկների միջև ուժը ուժեղանում է հեռավորության մեծացման հետ։ Դա թույլ չի տալիս քվարկներին առանձնանալ («քվարկային բանտարկություն»)։ «Ստանդարտ մոդելը» բացատրում է, թե ինչպես են գլյուոնները, որպես այս ուժի կրողներ, «սոսնձում» մասնիկները։ Հետաքրքիր է, որ մեկ գրամ միջուկային վառելիքի էներգիան համարժեք է 3000 տոննա ածխի այրումից ստացված էներգիային։ Առանց այս ուժի չէր լինի նյութի կայունություն և, հետևաբար, կյանք։
Պատկերը խորհրդանշում է՝ «Ուժեղ միջուկային ուժը»
Թույլ միջուկային ուժ
Բնության «վերափոխողը» Պատասխանատու է ռադիոակտիվ տրոհման համար՝ փոխակերպելով մեկ տեսակի մասնիկը մյուսի։ Արևի ներսում հենց այս ուժի շնորհիվ է ջրածինը վերածվում հելիումի՝ արտադրելով էներգիա։ Նեյտրինոները՝ այս ուժի առեղծվածային սուրհանդակները, թափանցում են նյութի միջով գրեթե առանց փոխազդեցության։ Ամեն վայրկյան մեր մարմնի միջով անցնում են միլիարդավոր նեյտրինոներ Արեգակից։ Թեև այս ուժը թույլ է, բայց առանց դրա աստղերը չէին կարող արտադրել էներգիա։
Միավորման հեռանկարները
Ֆիզիկոսները դեռ փնտրում են «Ամեն ինչի տեսությունը»՝ քվանտային մեխանիկան ձգողականության հետ միավորելու համար։ «Լարերի տեսությունը» և «քվանտային գրավիտացիան» հույս են ներշնչում այս ուղղությամբ։ Պլանկի երկարության (10⁻³⁵ մ) վրա հավանաբար բոլոր ուժերը դառնում են մեկ միասնական փոխազդեցություն։ Չնայած այս ուժերի բարդությանը, դրանց ազդեցությունը մենք զգում ենք ամեն օր՝ քայլելիս, շնչելիս և նույնիսկ մտածելիս։ Հիմնարար ուժերի ուսումնասիրությունը շարունակում է մնալ ֆիզիկայի առաջնահերթ խնդիրներից մեկը։
Հոդվածի գլխավոր պատկերը խորհրդանշում է՝ «Տիեզերքի չորս հիմնական ուժերը»
Հեղինակ՝ Գևորգ Զադոյան։
Դիտումների հիման վրա
Առնչվող նյութեր
